Irena Santor – gdzie się urodziła i mieszkała? Miejsca życia i kariery

9 grudnia 1934 roku w Papowie Biskupim, niedaleko Chełmna, urodziła się Irena Wiśniewska, później znana jako Irena Santor. Była córką Bernarda i Leokadii Wiśniewskich. Jej późniejsza kariera związała ją z wielkimi polskimi scenami, ale początek tej biografii leży w niewielkiej miejscowości na ziemi chełmińskiej.

Papowo Biskupie jest na mapie miejscowością urodzenia, a nie konkretnym domem: nie ma wiarygodnie wskazanego budynku, w którym przyszła na świat artystka. Jako punkt orientacyjny wybrano okolice zabytkowego kościoła św. Mikołaja; fotografia pokazuje miejscowy zabytek, nie rodzinny dom Wiśniewskich.

Rodzina przeniosła się następnie do Solca Kujawskiego. Ten niedługi pierwszy odcinek trasy jest ważny, bo to właśnie z Solcem, a nie z Papowem, Santor łączy znaczną część wspomnień z dzieciństwa.

Po narodzinach Ireny rodzina Wiśniewskich przeniosła się do Solca Kujawskiego nad Wisłą. Tutaj przyszła piosenkarka chodziła do szkoły, dorastała i przeżyła czas niemieckiej okupacji. Jej ojciec zginął podczas wojny, a dla rodziny był to okres poważnych strat i zmian.

W lokalnych wspomnieniach pojawia się charakterystyczna historia dziewczynki, która śpiewała w pobliskiej piekarni i bywała za to częstowana drożdżówkami. To opowieść o zainteresowaniu śpiewem, które wyprzedzało jakąkolwiek myśl o zawodowej karierze. Nie należy jednak utożsamiać jej z konkretnym sklepem — dostępne źródła nie wskazują dziś wiarygodnego adresu tej piekarni.

Na mapie użyto Placu Jana Pawła II jako czytelnego punktu w Solcu Kujawskim. To lokalizacja reprezentująca miasto dzieciństwa, a nie rzekome miejsce zamieszkania Santor. Po wojnie jej dalsze losy zaprowadziły ją na Dolny Śląsk.

Jako nastolatka Irena Wiśniewska uczyła się w Gimnazjum Zdobienia Szkła w Szczytnej Śląskiej. Wybór szkoły wiązał jej przyszłość z lokalnym rzemiosłem i przemysłem szklarskim, ważnym dla ziemi kłodzkiej. Uczyła się fachu, którym mogłaby zajmować się zawodowo.

Szczytna znajduje się niedaleko Polanicy-Zdroju, w sąsiedniej części Kotliny Kłodzkiej. Na mapie te dwa punkty pokazują, że szkoła i miejsce przełomowego spotkania artystycznego były położone blisko siebie. Nie znamy jednak udokumentowanego, zachowanego budynku, w którym odbywały się jej zajęcia; pin wskazuje miejscowość, nie wymyślony adres szkoły.

To ważny fragment biografii, bo w tamtym czasie Santor pozostawała uczennicą szkoły zawodowej. Dopiero spotkanie z dyrygentem przyniosło szansę wyjazdu pod Warszawę i rozpoczęcia pracy z zespołem Mazowsze.

W Polanicy-Zdroju przebywał na kuracji Zdzisław Górzyński, dyrygent i ówczesny dyrektor Opery Poznańskiej. Szesnastoletnia Irena dowiedziała się o jego pobycie i sama poprosiła o przesłuchanie. Odwaga i głos uczennicy zwróciły jego uwagę.

17 lipca 1951 roku Górzyński napisał list do Tadeusza Sygietyńskiego, kierującego Państwowym Zespołem Ludowym Pieśni i Tańca Mazowsze. Rekomendował w nim młodą wokalistkę, wskazując czysty sopran i wyjątkową muzykalność. Zachowany w jej biografii fragment listu pozwala dokładnie datować ten moment.

Współczesne zdjęcie przedstawia Dom Zdrojowy w Polanicy, a pin wskazuje centralną część uzdrowiska. Źródła nie podają konkretnego budynku, w którym doszło do przesłuchania, więc nie przypisujemy go Domowi Zdrojowemu. To w Polanicy pojawiła się możliwość, która otworzyła Santor drogę do Karolina.

Po otrzymaniu listu polecającego nastoletnia Irena pojechała pod Warszawę. Pomoc zaoferowała jej kobieta mieszkająca w Nadarzynie, powiązana z jedną z nauczycielek dziewczyny. Dzięki temu miała gdzie się zatrzymać, kiedy próbowała dostać się do zespołu Mazowsze.

Zespół przebywał akurat na tournée w NRD, a termin jego powrotu nie był pewny. Z relacji przytaczanej przez PAP wynika, że przez kolejne dni Irena chodziła z Nadarzyna do Karolina, pokonując przez las około pięciu kilometrów w jedną stronę. Zdarzało jej się iść boso, aby oszczędzać buty, które trudno było wtedy kupić.

Ten krótki odcinek jest jednym z najbardziej ludzkich momentów tej historii. Na mapie widać, że droga między Nadarzynem a Karolinem nie jest długa jak na wielką wyprawę, ale dla szesnastolatki bez pewności przyjęcia do zespołu oznaczała codzienny wysiłek i wytrwałość. Plac w Nadarzynie jest punktem reprezentatywnym; adres noclegu nie został udokumentowany.

Karolin, położony w Otrębusach pod Warszawą, stał się pierwszym zawodowym środowiskiem Ireny Wiśniewskiej. Dzięki rekomendacji Górzyńskiego trafiła do zespołu Mazowsze, prowadzonego przez Tadeusza Sygietyńskiego i Mirę Zimińską-Sygietyńską.

Przez osiem lat uczyła się pracy z głosem, dyscypliny zespołowej i występowania przed publicznością. Brała udział w koncertach i wyjazdach, poznawała repertuar ludowy i sposoby jego scenicznej interpretacji. Z okresem Mazowsza związany jest jej wczesny przebój „Ej, przeleciał ptaszek”. W zespole poznała też skrzypka Stanisława Santora, którego nazwisko przyjęła po ślubie.

Karolin jest na mapie konkretną, istniejącą siedzibą zespołu, a fotografie przedstawiają fragment dawnego parku pałacowego. W 1959 roku Santor zdecydowała się rozpocząć samodzielną karierę estradową. Zaczęła nagrywać piosenki i przygotowywać solowe występy w Warszawie.

26 grudnia 1959 roku Irena Santor wystąpiła w Sali Kongresowej Pałacu Kultury i Nauki podczas jubileuszowego wydania popularnego programu estradowego „Zgaduj Zgadula”. Po ośmiu latach występów z Mazowszem był to jej pierwszy samodzielny koncert na estradzie.

Zaśpiewała dwie piosenki znane z repertuaru innych artystek: „Zakochanych” i „Nie oczekuję dziś nikogo”. W późniejszych wspomnieniach oceniała swój solowy debiut jako nieudany. Z pomocą przyszli jej aktorka Barbara Fijewska oraz akompaniator Wiktor Milewski; doskonaliła też warsztat pod kierunkiem Wandy Wermińskiej.

Warszawska sala jest ważnym konkretnym adresem: wcześniej Santor śpiewała w zespole, a tutaj stanęła przed publicznością jako osobna artystka. Zachowany budynek można zobaczyć na zdjęciu współczesnym; nie przedstawia ono koncertu z 1959 roku.

W 1961 roku Irena Santor wystąpiła na pierwszym Międzynarodowym Festiwalu Piosenki, który w nazwie związany był z Sopotem. Pierwszą edycję zorganizowano jednak w hali widowiskowo-sportowej Stoczni Gdańskiej. To istotny szczegół, ponieważ późniejsze skojarzenie festiwalu z Operą Leśną może prowadzić do błędnego wskazania miejsca jej występu.

Podczas wydarzenia Santor zdobyła nagrody za piosenki „Embarras” i „Walczyk na cztery ręce”, a także wyróżnienie za interpretację. Był to jeden z pierwszych sukcesów w jej samodzielnej karierze, ważny dla rozpoznawalności artystki w całej Polsce.

Dawna hala nie przetrwała do naszych czasów. W listopadzie 1994 roku doszło w niej do tragicznego pożaru, a w rejonie nieistniejącego obiektu znajduje się dzisiaj pomnik jego ofiar. Przedstawiona fotografia pokazuje ten pomnik, a współrzędne prowadzą w okolice dawnego wejścia — to współczesny ślad po historycznym miejscu, nie wizerunek hali z 1961 roku.