Aimo Koivunen: 400 km na nartach po przedawkowaniu Pervitinu

Celem fińskiego rozpoznania były okolice linii kolejowej biegnącej z Kandałakszy (fiń. Kantalahti) do Ałakurtti. Dowództwo chciało sprawdzić doniesienia o działaniach Armii Czerwonej na północ od torów. Do zadania wysłano patrol z jednostki Osasto Paatsalo, doświadczonej w długich wyprawach narciarskich za linię frontu. Aimo Koivunen znalazł się w patrolu porucznika Heikkiego Norriego. Wyruszyli w połowie marca i przez ponad dwie doby poruszali się przez głęboki śnieg, unikając przeciwnika. Czekało ich jeszcze wejście w góry i obserwacja terenu, lecz sytuacja zmieniła się zanim zdążyli wykonać główne zadanie. Stacja Kandałaksza jest geograficznym początkiem opowieści o celu zwiadu. Zdjęcie przedstawia stację w 2018 roku.

Około dziesiątej rano 18 marca patrol dotarł do granicy lasu na zboczu Kaitatunturi. Według Koivunena było około minus 15 stopni. Norri ruszył z dwoma ludźmi na rozpoznanie wyżej położonej drogi, pozostawiając resztę w osłonie drzew. Gdy żołnierze przygotowywali gorącą herbatę, usłyszeli strzały. Radzieccy narciarze próbowali odciąć im odwrót. Finowie ruszyli na zachód pod ostrzałem, momentami z przeciwnikiem kilkadziesiąt metrów za plecami. Koivunen torował drogę w śniegu zapadającym się po kolana. Po kilku godzinach był tak wyczerpany, że zdecydował się sięgnąć po Pervitin, silny środek pobudzający zawierający metamfetaminę. Chciał wyjąć jedną tabletkę, lecz w rękawicy chwycił kilka i połknął je bez zatrzymywania nart. Przez chwilę poczuł przypływ energii. Potem otoczenie zaczęło mu się deformować i stracił orientację. Towarzysze później powiedzieli mu, że zachowywał się niebezpiecznie, więc zabrali magazynki do jego pistoletu maszynowego. Dopiero po powrocie Koivunen oszacował, że przyjął zapas całego patrolu — około 30 tabletek. Punkt mapy wskazuje dzisiejszą górę Kajta, prawdopodobny odpowiednik historycznego Kaitatunturi. Nie znamy dokładnego miejsca postoju ani miejsca połknięcia tabletek. Widoczne zdjęcie to muzealny eksponat Pervitinu.

Jeszcze przed zasadzką Norri wskazał zachodnie zbocze Koutamotunturi jako miejsce spotkania z patrolem porucznika Ilmariego Honkanena, gdyby oddział musiał uciekać. Dla Koivunena ta nazwa stała się później ostatnim punktem, którego próbował się trzymać. Gdy odzyskał świadomość, stał już samotnie na nartach przy granicy Finlandii, bez jedzenia i bez amunicji. Nie wiedział, czy jest 19, 20 marca, czy zupełnie inny dzień. Uznał, że jedna z widocznych gór przypomina Koutamotunturi, i ruszył w jej kierunku. Wspominał, że zobaczył dym i pomyślał o swoich ludziach. Zjechał jednak w stronę ognisk należących, jak się okazało, do radzieckiego oddziału. Zaczęła się kolejna ucieczka. Przez pewien czas przeciwnicy byli blisko; zawierucha śnieżna pozwoliła mu zniknąć z pola widzenia. Koivunen wprost przyznawał, że w tym okresie mieszały mu się wydarzenia rzeczywiste z halucynacjami. Nie ma podstaw, aby twierdzić, że dotarł dokładnie na zbocza Koutamotunturi. Zaznaczony szczyt jest autentycznym miejscem planowanego spotkania.

Przez następne dni Koivunen błąkał się po lasach, tracąc siły i poczucie czasu. Gotował pąki sosny, wypatrywał śladów ludzi, a w opuszczonym obozie drwali rozpalił ogień na środku podłogi. Drewniany budynek spłonął. Innym razem przez noc próbował dojechać do światła, które w jego zamglonym umyśle okazało się Gwiazdą Polarną. Dokładnych lokalizacji tych zdarzeń nie da się ustalić. Wreszcie zobaczył drut kolczasty, bunkry i drogę. Sądził, że trafił do niemieckiej placówki, ale była opuszczona i zaminowana. Po przejściu przez bramę nadepnął na minę; wybuch ciężko poranił mu lewą stopę. Dostał się do wejścia jednego z umocnień i tam doszło do kolejnego wybuchu. Nie był w stanie dalej iść. Osłonięty workiem leżał w zagłębieniu śniegu przez mniej więcej tydzień przy mrozie sięgającym, według jego wspomnień, 20–30 stopni poniżej zera. W relacji opisał złapanie sójki syberyjskiej i zjedzenie jej na surowo. Kiedy usłyszał samolot, przywiązał futrzaną czapkę do kijka narciarskiego i próbował nią machać. Niemiecki samolot zwiadowczy zauważył sygnał. Ostatecznie dotarli do niego fińscy żołnierze i ewakuowali go saniami. Koivunen później podał, że śnieżne zagłębienie znajdowało się około 50 km na północ od Salli. Ta pinezka jest tylko orientacyjnym środkiem tak opisanego rejonu.