Celtowie na Kujawach — ślady dalej na północ

Na mapie dobrze rozpoznanego osadnictwa celtyckiego w Polsce długo dominowało południe. Nowa Cerekwia na Górnym Śląsku była dużym ośrodkiem rzemiosła i wymiany. Kujawskie monety pokazały jednak, że działalności wiązanej z Celtami trzeba szukać również znacznie dalej na północ. W 2024 roku doszedł kolejny rodzaj dowodu: archeolodzy Uniwersytetu Warszawskiego znaleźli w Jeziorze Jezuickim przedmioty z III wieku p.n.e., interpretowane jako dary składane w wodzie. Na tej mapie południowa osada sąsiaduje z kujawskim jeziorem i rejonami znalezisk monet. Dzielą je setki kilometrów, ale punkty nie wytyczają drogi jednej wędrującej grupy. Pokazują różne przejawy kontaktów i obecności ludzi, których zasięg badacze wciąż odtwarzają.

Lokalizacja: Kujawy · porównanie z Górnym Śląskiem
Liczba miejsc

Zdjęcie: Jezioro Jezuickie, 2005 — widok jeziora, nie miejsca wydobycia zabytków — Pit1233 / Wikimedia Commons / Domena publiczna · Domena publiczna · Wikimedia Commons

Podobne ślady

Mapa Wielkiej Germanii według Ptolemeusza, piętnastowieczny rękopis; nie oryginał z II wieku.

Historia3 miejsca

Askaukalis — kujawska zagadka z Geografii Ptolemeusza

Jedna antyczna nazwa, kilka współczesnych adresów. Askaukalis pojawia się w Geografii Klaudiusza Ptolemeusza, lecz przeniesienie jej na dzisiejszą mapę pozostaje przedmiotem sporu. Na Kujawach szczególne znaczenie zyskała Krusza Zamkowa: odkryta na polu rzymska moneta skierowała uwagę archeologów na dawne osadnictwo. Inna interpretacja prowadzi ku Osielsku, pod Bydgoszczą. Między tymi propozycjami nie rozstrzyga ani podobieństwo nazwy, ani sama liczba zabytków. Ta historia łączy miejsce badań, konkurencyjną lokalizację oraz inowrocławską ekspozycję, która pokazuje materialne ślady kontaktów z antycznym światem. Pytanie o Askaukalis jest zarazem pytaniem o to, jak zestawiać dawny tekst, przeliczone współrzędne i to, co naprawdę znaleziono w ziemi.

Jezioro Jezuickie — dary w wodzie

Jezioro Jezuickie, Kujawy — jezioro, bez wskazania podwodnego stanowiska

Miecz znaleziony pod koniec lat 80. XX wieku skłonił archeologów Uniwersytetu Warszawskiego do zbadania jeziora. W 2024 roku natrafili tu na kolejne przedmioty: sierpy, części pochew mieczy i pasów do zawieszania broni. Badacze interpretują ten zestaw jako celtyckie dary składane w wodzie. Datowanie na III wiek p.n.e. przesuwa tę historię wcześniej, niż wskazywały dotychczasowe kujawskie znaleziska. Depozyt nie jest jednak planem osady ani dowodem podboju regionu.

Jezioro Jezuickie otoczone lasem — Zdjęcie: Jezioro Jezuickie, 2005 — widok jeziora, nie miejsca wydobycia zabytków — Pit1233 / Wikimedia Commons / Domena publiczna · Domena publiczna · Wikimedia Commons

Gąski — monety bite na Kujawach

Gąski, gmina Gniewkowo — rejon znalezisk

Z okolic Gąsek i Wierzbiczan pochodzi około stu monet celtyckich opisanych w projekcie badawczym UW. Większość uznano za wybite na miejscu. To mocniejszy ślad miejscowej działalności niż pojedyncza moneta przywieziona z daleka: pozwala pytać o pracę mincerzy i odbiorców ich wyrobów. Znaleziska należą do rozległego kompleksu osadniczego, obejmującego także Parchanki. Zaznaczony jest rejon Gąsek, a nie ustalony adres celtyckiej mennicy.

52.8310°N · 18.4260°E

Sławęcinek — stater odkryty w 1881 roku

Sławęcinek, gmina Inowrocław — miejscowość odkrycia

Celtycki stater odkryty w Sławęcinku w 1881 roku trafił do berlińskiego gabinetu numizmatycznego. Waży 6,23 grama. Przez długi czas pozostawał odosobnionym znaleziskiem; kolejne monety z Kujaw pozwoliły badaczom rozpatrywać go w kontekście miejscowego mennictwa. Przypisanie monety do konkretnego warsztatu pozostaje interpretacją numizmatyczną. Znamy miejscowość odkrycia, dlatego punkt obejmuje Sławęcinek pod Inowrocławiem, bez wskazywania nieznanego miejsca wydobycia.

52.8250°N · 18.2190°E

Nowa Cerekwia — południowy punkt odniesienia

Rejon dawnego kamieniołomu, Nowa Cerekwia, gmina Kietrz — lokalizacja przybliżona

W Nowej Cerekwi badano dużą osadę kultury lateńskiej, działającą od początku III do końca II wieku p.n.e. Znaleziono monety celtyckie i greckie, ozdoby, wyroby szklane oraz narzędzia; zespół Uniwersytetu Wrocławskiego bada jej rolę jako centrum rzemiosła i handlu. Część stanowiska zniszczył późniejszy kamieniołom. To południowy punkt porównania: od jeziora na Kujawach dzieli go ponad trzysta kilometrów w linii prostej, bez ustalonej drogi łączącej oba odkrycia.

50.0740°N · 17.9350°E

Celtowie na Kujawach — ślady dalej na północ

Podobne ślady

Askaukalis — kujawska zagadka z Geografii Ptolemeusza

Szlak bursztynowy przez Kujawy — pracownie i przeprawy

Kujawy przed Piastami — domy, grobowce i grody

Sadłowo — rzymska misa daleko od cesarstwa

Stary Rypin — miasto, które się przeniosło

4 miejsc w kolejności opowieści

Jezioro Jezuickie — dary w wodzie

Gąski — monety bite na Kujawach

Sławęcinek — stater odkryty w 1881 roku

Nowa Cerekwia — południowy punkt odniesienia